Elektrikli El Aletleri ve Makineler

Elektrikli aletler, el aletlerinin yapamadığı işi değil, aynı işi çok daha kısa sürede ve tekrarlanabilir biçimde yapar. Seçimde belirleyici olan üç şey vardır: işin gerektirdiği güç, kullanım sıklığı ve enerji kaynağı. Aynı işi gören bir alet, günde bir kez ile günde sekiz saat kullanıldığında tamamen farklı bir sınıfa girer. Kataloğumuzda taşlama, testere, freze, planya, kesim ve kaynak makineleri, kompresörler, karot makineleri, karıştırıcılar, vibratörler, kompaktörler ve çok amaçlı aletler bulunuyor.

Kablolu, akülü ve havalı

Enerji kaynağı, makinenin nerede ve nasıl kullanılabileceğini doğrudan belirler ve aralarındaki seçim güçten çok çalışma biçimine bakar.

Akülü makinelerde en sık atlanan nokta, akü platformudur. Aynı üreticinin akülerinin çoğu makineleri arasında ortak olması, ikinci ve üçüncü makinede maliyeti belirgin biçimde düşürür. Bu yüzden ilk akülü makine seçimi, aslında bir platform seçimidir.

Fırçalı ve fırçasız motor

Fırçalı motorlarda akım, dönen parçaya kömür fırçalar üzerinden aktarılır; bu temas sürtünme, ısı ve aşınma yaratır ve fırçalar zamanla değişmek zorunda kalır. Fırçasız motorlarda bu temas yoktur, akım elektronik olarak yönlendirilir.

Pratik sonuçları üç tanedir: aynı akü ile daha uzun çalışma süresi, daha az ısınma ve daha uzun motor ömrü. Buna karşılık fırçasız modeller daha pahalıdır. Ara sıra kullanılan bir makinede fırçalı motor makul kalırken, günlük ve uzun süreli kullanımda fırçasız motor kendini kısa sürede amorti eder.

Güç değeri neyi anlatır, neyi anlatmaz

Kablolu makinelerde yazan watt değeri, makinenin çektiği elektriksel gücü gösterir; işe dönüşen gücü değil. İki makine aynı wattta olsa bile, dişli oranı, soğutma tasarımı ve motor verimi farklıysa iş kapasiteleri farklı olur. Akülü makinelerde ise volt değeri gücü, amper saat değeri çalışma süresini belirtir; bu ikisi sık karıştırılır.

Karşılaştırma yaparken en anlamlı ölçüler işe özgü olanlardır: taşlamada disk çapı, testerede kesme derinliği, matkapta darbe enerjisi, kompresörde hava debisi. Bu değerler makinenin gerçekte ne yapabileceğini watt değerinden çok daha iyi anlatır.

Görev sınıfı: ev tipi ve profesyonel

Aynı işi gören makineler, tasarlandıkları kullanım yoğunluğuna göre ayrılır. Ev tipi makineler aralıklı kullanım için üretilir; motor ve dişliler ısınma arasında soğuma süresi bulacak şekilde boyutlandırılır. Profesyonel makinelerde ise sürekli çalışma esas alınır, soğutma ve yataklar buna göre büyütülür.

Bu ayrım göz ardı edildiğinde ortaya çıkan tipik sonuç şudur: ev tipi bir makine ağır bir işte birkaç gün sorunsuz çalışır, sonra motoru sarar. Makine bozuk değildir; tasarlandığı görev sınıfının dışında kullanılmıştır. Alet seçerken sorulacak soru işin ne olduğu kadar, o işin ne sıklıkta tekrarlanacağıdır.

Güvenlik ve bakım

Elektrikli aletlerde kazaların büyük bölümü iki durumdan doğar: koruyucu kapağın sökülmesi ve iş parçasının sabitlenmemesi. Koruma kapağı çalışmayı zorlaştırdığı için sökülür, oysa parçalanan bir diskin veya geri tepen bir testerenin önündeki tek engel odur. Sabitlenmemiş parça ise makineyi değil, kullanıcının elini hareket ettirir.

Bakımda en çok fark yaratan şey havalandırmadır. Toz dolmuş soğutma kanalları motoru ısıtır ve sarım ömrünü kısaltır; düzenli basınçlı hava ile temizlik çoğu arızayı önler. Fırçalı motorlarda kömürlerin zamanında değiştirilmesi, kolektörün zarar görmesini engeller. Kabloda ezik veya kesik varsa alet kullanılmadan önce kablo değiştirilmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Akülü mü kablolu mu almalıyım?

Çalışma biçimine bakın. Sabit bir atölyede ve sürekli ağır işte kablolu makine kesintisiz güç verir. Şantiyede, yüksekte ve sık yer değiştirilen işlerde akülü makine zaman kazandırır. Akülü seçerken aynı üreticinin akü platformunu tercih etmek sonraki makinelerde maliyeti düşürür.

Fırçasız motor gerçekten fark yaratır mı?

Evet, üç noktada: aynı akü ile daha uzun çalışma, daha az ısınma ve daha uzun motor ömrü. Ara sıra kullanılan makinelerde fırçalı motor makul kalır; günlük ve uzun süreli kullanımda fırçasız motor kendini amorti eder.

Watt değeri yüksek olan makine daha mı güçlüdür?

Zorunlu değil. Watt, makinenin çektiği elektriksel gücü gösterir, işe dönüşen gücü değil. Karşılaştırmada işe özgü değerler daha anlamlıdır: disk çapı, kesme derinliği, darbe enerjisi, hava debisi.

Akülerde volt ve amper saat ne anlama gelir?

Volt makinenin gücünü, amper saat ise tek şarjla çalışma süresini belirler. Yüksek amper saatli akü daha uzun çalışır ama daha ağırdır; yükseklerde ve uzun süre elde tutulan işlerde bu ağırlık hissedilir.

Ev tipi makineyi profesyonel işte kullanabilir miyim?

Kısa süreli kullanabilirsiniz ama sürekli değil. Ev tipi makineler ısınma arasında soğuma süresi bulacak şekilde tasarlanır; kesintisiz ağır işte motor sarar. Makine bozuk değildir, görev sınıfının dışında kullanılmıştır.

Makinenin koruyucu kapağını çıkarmak sakıncalı mı?

Çok sakıncalıdır. Parçalanan bir disk veya geri tepen bir testere karşısındaki tek engel odur. Koruma kapağı çalışmayı zorlaştırıyorsa doğru çözüm kapağı sökmek değil, işe uygun makine veya aksesuar seçmektir.